Bản chất tia X và cấu tạo - nguyên lý hoạt động của máy X-quang

1. Bản chất tia X:

a. Tia X là sóng điện từ có bước sóng rất ngắn. Thông thường tia X có bước sóng trong khoảng từ 10-3 A0 đến 1 A0 (1A0 = 10-10m) tương ứng với dãy tần số từ 3×1016 Hz đến 3×1019 Hz và năng lượng từ 120eV đến 120keV.

b. Cơ chế phát tia X: Electron của Catod được tăng tốc trong điện trường mạnh nên có động năng rất lớn. Khi gặp các nguyên tử Anode, các electron này xuyên sâu vào vỏ nguyên tử, tương tác với hạt nhân và các lớp electron của nguyên tử làm dịch chuyển các electron từ tầng này qua tầng khác (Nguyên tử có nhiều lớp các eclectron từ trong ra ngoài được đặt tên K, L , M.. theo mức năng lượng của electron từ thấp tới cao).Chính quá trình dịch chuyển từ tầng này sang tầng khác của các electron tạo ra tia X. Có hai dạng tia X được tạo là ‘bức xạ hãm’ và tia X đặc trưng. Bức xạ hãm tạo ra do sự tương tác giữa các điện tử và hạt nhân nguyên tử vật liệu làm bia. Tia X đặc trưng tạo ra khi các electron bắn phá bia làm bật electron trên các quỹ đạo bên trong ra khỏi nguyên tử vật liệu làm bia. Tia X này được gọi là tia X đặc trưng vì nó đặc trưng riêng cho từng loại nguyên tố làm bia. (Về bản chất sâu hơn nữa hiện nay chưa cập nhật rộng rãi). Hình ảnh được tạo ra khi chụp X quang là do bức xạ hãm, tia X đặc trưng sinh nhiệt lớn cần được giải nhiệt để đầu đèn hoạt động tốt.

2. Các tính chất và ứng dụng trong y học của tia X:

a. Tính chất:

b. Ứng dụng trong y học:

c. Tác dụng không mong muốn của tia X:

3. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động máy X quang:

a. Cấu tạo: Các thành phần chính trong hệ chụp X-quang bao gồm:

Hình: Các thành phần chính trong hệ chụp X-quang

Bóng phát tia X:

Bóng X-Quang có thể xem như dạng đặc biệt của điốt chỉnh lưu chân không, bóng X-quang gồm các bộ phận chủ yếu sau:

Có hai loại bóng được ứng dụng phổ biến trong thiết bị X-Quang là bóng sử dụng Anode quay và bóng sử dụng Anode cố định. Bóng Anode cố đinh hiện ít sử dụng do nhanh rỗ đĩa Anode gây ảnh hưởng chất lượng tia X do cố định điểm bắn từ Catod sang. Máy X quang tại phòng khám chúng ta sử dụng Anode quay.

MohinhbongphattiaX Hình: mô hình của bóng phát tia X

b. Nguyên lý tạo hình của máy chụp X quang

Chùm tia X sau khi truyền qua vùng thăm khám của cơ thể thì suy giảm do bị hấp thụ bởi các cấu trúc. Sự suy giảm này phụ thuộc vào độ dày, mật độ của các cấu trúc mà nó đi qua do vậy tác động của chùm tia còn lại tới bộ phận thu nhận (film, detector, màn chiếu…) là khác nhau qua đó bộ xử lý hình ảnh sẽ cho thang xám khác nhau. Mức độ thang xám sẽ tạo ra ảnh.

Bộ phận thu nhận và xử lý hình ảnh là điểm khác biệt lớn nhất giữa các thế hệ máy X quang.

Xquang

Bác sĩ Phạm Khắc Hòa

Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Phòng khám đa khoa Thành Công.

Link nội dung: https://pmil.edu.vn/tia-x-co-ban-chat-la-a12442.html

7.4.3PHP Version1.29sRequest Duration29MBMemory UsageGET print-{id}.htmlRoute
    • Booting (1.17s)
    • Application (117ms)
    • 1 x Booting (90.76%)
      1.17s
      1 x Application (9.09%)
      117.13ms
      2 templates were rendered
      • article.print (Themes/TinhTe/views/article/print.blade.php)1blade
        Params
        0
        article
      • layouts.print (Themes/TinhTe/views/layouts/print.blade.php)4blade
        Params
        0
        __env
        1
        app
        2
        errors
        3
        article
      uri
      GET print-{id}.html
      middleware
      web
      controller
      Themes\TinhTe\Http\Controllers\WebBlogController@print
      namespace
      Themes\TinhTe\Http\Controllers
      prefix
      where
      as
      article.print
      file
      Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1155-1176
      6 statements were executed, 4 of which were duplicated, 2 unique8.63ms
      • select * from `blog` where `status` = 'published' and `blog`.`id` = '12442' and `blog`.`deleted_at` is null limit 1
        3.57ms/Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1162pmil_edu_vn
        Metadata
        Bindings
        • 0. published
        • 1. 12442
        Backtrace
        • 17. /Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1162
        • 18. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Cache/Repository.php:391
        • 19. /Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1163
        • 20. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Routing/Controller.php:54
        • 21. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Routing/ControllerDispatcher.php:45
      • select * from `blog_category` where `blog_category`.`id` in (377)
        770μs/Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1162pmil_edu_vn
        Metadata
        Backtrace
        • 22. /Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1162
        • 23. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Cache/Repository.php:391
        • 24. /Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1163
        • 25. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Routing/Controller.php:54
        • 26. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Routing/ControllerDispatcher.php:45
      • select * from `settings` where `settings`.`deleted_at` is null
        1.24ms/Modules/System/Entities/Setting.php:57pmil_edu_vn
        Metadata
        Backtrace
        • 17. /Modules/System/Entities/Setting.php:57
        • 18. /Modules/System/Entities/Setting.php:65
        • 19. /Modules/Blog/Helpers/Common.php:13
        • 21. /Themes/TinhTe/Http/Controllers/WebBlogController.php:1173
        • 22. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Routing/Controller.php:54
      • select * from `settings` where `settings`.`deleted_at` is null
        1.34ms/Modules/System/Entities/Setting.php:57pmil_edu_vn
        Metadata
        Backtrace
        • 17. /Modules/System/Entities/Setting.php:57
        • 18. /Modules/System/Entities/Setting.php:65
        • 19. view::5c4601da5855a6044245aaa98717be5be67e8a8d:4
        • 21. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Filesystem/Filesystem.php:108
        • 22. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/View/Engines/PhpEngine.php:58
      • select * from `settings` where `settings`.`deleted_at` is null
        890μs/Modules/System/Entities/Setting.php:57pmil_edu_vn
        Metadata
        Backtrace
        • 17. /Modules/System/Entities/Setting.php:57
        • 18. /Modules/System/Entities/Setting.php:65
        • 19. view::5c4601da5855a6044245aaa98717be5be67e8a8d:4
        • 21. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Filesystem/Filesystem.php:108
        • 22. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/View/Engines/PhpEngine.php:58
      • select * from `settings` where `settings`.`deleted_at` is null
        820μs/Modules/System/Entities/Setting.php:57pmil_edu_vn
        Metadata
        Backtrace
        • 17. /Modules/System/Entities/Setting.php:57
        • 18. /Modules/System/Entities/Setting.php:65
        • 19. view::5c4601da5855a6044245aaa98717be5be67e8a8d:4
        • 21. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/Filesystem/Filesystem.php:108
        • 22. /vendor/laravel/framework/src/Illuminate/View/Engines/PhpEngine.php:58
      Modules\System\Entities\Setting
      640
      Modules\Blog\Entities\BlogCategory
      1
      Modules\Blog\Entities\Blog
      1
          _token
          WoCTj9e4Onkjre7EbvFDRtTrqANRalqSF02P5SDj
          _previous
          array:1 [ "url" => "http://pmil.edu.vn/print-12442.html" ]
          _flash
          array:2 [ "old" => [] "new" => [] ]
          PHPDEBUGBAR_STACK_DATA
          []
          telescope
          View in Telescope
          path_info
          /print-12442.html
          status_code
          200
          
          status_text
          OK
          format
          html
          content_type
          text/html; charset=UTF-8
          request_query
          []
          
          request_request
          []
          
          request_headers
          0 of 0
          array:19 [ "priority" => array:1 [ 0 => "u=0, i" ] "accept-encoding" => array:1 [ 0 => "gzip, deflate, br, zstd" ] "sec-fetch-dest" => array:1 [ 0 => "document" ] "sec-fetch-user" => array:1 [ 0 => "?1" ] "sec-fetch-mode" => array:1 [ 0 => "navigate" ] "sec-fetch-site" => array:1 [ 0 => "none" ] "accept" => array:1 [ 0 => "text/html,application/xhtml+xml,application/xml;q=0.9,image/avif,image/webp,image/apng,*/*;q=0.8,application/signed-exchange;v=b3;q=0.7" ] "user-agent" => array:1 [ 0 => "Mozilla/5.0 AppleWebKit/537.36 (KHTML, like Gecko; compatible; ClaudeBot/1.0; +claudebot@anthropic.com)" ] "upgrade-insecure-requests" => array:1 [ 0 => "1" ] "sec-ch-ua-platform" => array:1 [ 0 => ""Windows"" ] "sec-ch-ua-mobile" => array:1 [ 0 => "?0" ] "sec-ch-ua" => array:1 [ 0 => ""HeadlessChrome";v="129", "Not=A?Brand";v="8", "Chromium";v="129"" ] "cache-control" => array:1 [ 0 => "no-cache" ] "pragma" => array:1 [ 0 => "no-cache" ] "connection" => array:1 [ 0 => "Upgrade" ] "x-forwarded-proto" => array:1 [ 0 => "https" ] "host" => array:1 [ 0 => "pmil.edu.vn" ] "content-length" => array:1 [ 0 => "" ] "content-type" => array:1 [ 0 => "" ] ]
          request_server
          0 of 0
          array:43 [ "USER" => "www-data" "HOME" => "/var/www" "HTTP_PRIORITY" => "u=0, i" "HTTP_ACCEPT_ENCODING" => "gzip, deflate, br, zstd" "HTTP_SEC_FETCH_DEST" => "document" "HTTP_SEC_FETCH_USER" => "?1" "HTTP_SEC_FETCH_MODE" => "navigate" "HTTP_SEC_FETCH_SITE" => "none" "HTTP_ACCEPT" => "text/html,application/xhtml+xml,application/xml;q=0.9,image/avif,image/webp,image/apng,*/*;q=0.8,application/signed-exchange;v=b3;q=0.7" "HTTP_USER_AGENT" => "Mozilla/5.0 AppleWebKit/537.36 (KHTML, like Gecko; compatible; ClaudeBot/1.0; +claudebot@anthropic.com)" "HTTP_UPGRADE_INSECURE_REQUESTS" => "1" "HTTP_SEC_CH_UA_PLATFORM" => ""Windows"" "HTTP_SEC_CH_UA_MOBILE" => "?0" "HTTP_SEC_CH_UA" => ""HeadlessChrome";v="129", "Not=A?Brand";v="8", "Chromium";v="129"" "HTTP_CACHE_CONTROL" => "no-cache" "HTTP_PRAGMA" => "no-cache" "HTTP_CONNECTION" => "Upgrade" "HTTP_X_FORWARDED_PROTO" => "https" "HTTP_HOST" => "pmil.edu.vn" "REDIRECT_STATUS" => "200" "SERVER_NAME" => "pmil.edu.vn" "SERVER_PORT" => "80" "SERVER_ADDR" => "10.2.40.243" "REMOTE_PORT" => "56328" "REMOTE_ADDR" => "10.2.40.250" "SERVER_SOFTWARE" => "nginx/1.18.0" "GATEWAY_INTERFACE" => "CGI/1.1" "REQUEST_SCHEME" => "http" "SERVER_PROTOCOL" => "HTTP/1.1" "DOCUMENT_ROOT" => "/var/www/html/pmil.edu.vn/public" "DOCUMENT_URI" => "/index.php" "REQUEST_URI" => "/print-12442.html" "SCRIPT_NAME" => "/index.php" "CONTENT_LENGTH" => "" "CONTENT_TYPE" => "" "REQUEST_METHOD" => "GET" "QUERY_STRING" => "" "SCRIPT_FILENAME" => "/var/www/html/pmil.edu.vn/public/index.php" "PATH_INFO" => "" "FCGI_ROLE" => "RESPONDER" "PHP_SELF" => "/index.php" "REQUEST_TIME_FLOAT" => 1743772438.3365 "REQUEST_TIME" => 1743772438 ]
          request_cookies
          []
          
          response_headers
          0 of 0
          array:5 [ "content-type" => array:1 [ 0 => "text/html; charset=UTF-8" ] "cache-control" => array:1 [ 0 => "no-cache, private" ] "date" => array:1 [ 0 => "Fri, 04 Apr 2025 13:13:59 GMT" ] "set-cookie" => array:1 [ 0 => "pmileduvn_session=eyJpdiI6IjF3VDdmOWpSd1RFV0VlUUJjYTVpQ1E9PSIsInZhbHVlIjoiampMNFI2bmF3U2JFYVpXQ0VTMXgraXJmRkVZYTVOMUJDdFc3SmNtUmg5VVkxd0xmZ3JhM1lhcmxVM0swK1NJekI4cFZGbGhjZldrUGtDQkR5RDQvb0JDa3dPb3V0dGwxUUNzaVcyOWMyRjRzeHpZQWVuQUg4Zk1wdHlrOGFZMTIiLCJtYWMiOiI5NzI0YTNhNmJiMzFjZTI5NGU5MWZlYTM3MzMzMjcxYzE5OTM1NTYzZjlmOGQ4ZDlkNTI2OWNjYjE2MGFlYTViIiwidGFnIjoiIn0%3D; expires=Fri, 04-Apr-2025 15:13:59 GMT; Max-Age=7200; path=/; httponly; samesite=laxpmileduvn_session=eyJpdiI6IjF3VDdmOWpSd1RFV0VlUUJjYTVpQ1E9PSIsInZhbHVlIjoiampMNFI2bmF3U2JFYVpXQ0VTMXgraXJmRkVZYTVOMUJDdFc3SmNtUmg5VVkxd0xmZ3JhM1lhcmxVM0swK1NJek" ] "Set-Cookie" => array:1 [ 0 => "pmileduvn_session=eyJpdiI6IjF3VDdmOWpSd1RFV0VlUUJjYTVpQ1E9PSIsInZhbHVlIjoiampMNFI2bmF3U2JFYVpXQ0VTMXgraXJmRkVZYTVOMUJDdFc3SmNtUmg5VVkxd0xmZ3JhM1lhcmxVM0swK1NJekI4cFZGbGhjZldrUGtDQkR5RDQvb0JDa3dPb3V0dGwxUUNzaVcyOWMyRjRzeHpZQWVuQUg4Zk1wdHlrOGFZMTIiLCJtYWMiOiI5NzI0YTNhNmJiMzFjZTI5NGU5MWZlYTM3MzMzMjcxYzE5OTM1NTYzZjlmOGQ4ZDlkNTI2OWNjYjE2MGFlYTViIiwidGFnIjoiIn0%3D; expires=Fri, 04-Apr-2025 15:13:59 GMT; path=/; httponlypmileduvn_session=eyJpdiI6IjF3VDdmOWpSd1RFV0VlUUJjYTVpQ1E9PSIsInZhbHVlIjoiampMNFI2bmF3U2JFYVpXQ0VTMXgraXJmRkVZYTVOMUJDdFc3SmNtUmg5VVkxd0xmZ3JhM1lhcmxVM0swK1NJek" ] ]
          session_attributes
          0 of 0
          array:4 [ "_token" => "WoCTj9e4Onkjre7EbvFDRtTrqANRalqSF02P5SDj" "_previous" => array:1 [ "url" => "http://pmil.edu.vn/print-12442.html" ] "_flash" => array:2 [ "old" => [] "new" => [] ] "PHPDEBUGBAR_STACK_DATA" => [] ]